کوک سنتور در دستگاه های مختلف موسیقی ایرانی

کوک سنتور در دستگاه های مختلف موسیقی ایرانی

در مقاله گوشه، دستگاه و ردیف در موسیقی چیست؟ درخصوص دستگاه، گوشه و ردیف موسیقی ایرانی توضیح داده شد. یکی از وجوه تمایز دستگاه های مختلف موسیقی ایران در نت های مختلف است این تفاوت نت ها در کوک ساز ها و ابزارآلات موسیقی نمود می یابد. در واقع دستگاه های مختلف موسیقی ایرانی نیازمند اجرای کوک های مختلفی بر روی سازها هستند که بتوانند نت ها و پرده های آن دستگاه های موسیقی ایرانی را نشان دهند. در این نوشته نحوه کوک کردن ساز سنتور در دستگاه های مختلف ردیف موسیقی ایرانی توضیح داده می شود. ضمنا برای نحوه آشنایی کلی درخصوص نحوه کوک کردن سنتور می توانید مقالات چگانه درخصوص کوک کردن سنتور از جمله مقاله های فیلم آموزشی: چگونه سنتور را کوک کنیم و فیلم آموزشی: چگونه سنتور را کوک کنیم؟(۲) را مطالعه نمایید

کوک سنتور در دستگاه شور: دستگاه شور در ردیف موسیقی ایرانی خود شامل چند آواز است: 1 آواز ابوعطا 2 آواز بیات ترک 3 آواز افشاری 4 آواز دشتی و 5 آواز بیات کرد. که همگی آنها دقیقا مانند دستگاه شور کوک می شوند. کوک سنتور در دستگاه شور همان کوکی است که در مقالات فیلم آموزشی: چگونه سنتور را کوک کنیم و  فیلم آموزشی: چگونه سنتور را کوک کنیم؟(۲)آموزش داده شد.  
کوک سنتور در دستگاه نوا عینا مانند دستگاه شور کوک می شود ولی چون دستگاه نوا، در ردیف موسیقی ایرانی دستگاه مستقلی محسوب می شود آنرا جزیی از دستگاه شور نمی شناسند. ضمنا برای کوک سنتور در دستگاه نوا می توان جای نت "ر بکار" و "ر کرن" در سیم های زرد و سفید عوض کرد.

دستگاه سه گاه: کوک آن دقیقا مانند شور است فقط نت "ر" سیمهای سفید نیز کرن کوک می شود.
دستگاه همایون: مثل کوک دستگاه شور است با اختلافات زیر : نت "می" خرک اول سیم های زرد "بکار" کوک می شود. نت های "سی" در هر سه پوزیسیون "بکار" کوک می شوند (گاهی "سی" پشت خرک "بمل" می شود که در این مورد باید خرک پنجم را کمی به سمت راست کشید). نت "ر" سیمهای زرد "بکار" می شود. کوک سنتور برای آواز بیات اصفهان از آنجاییکه آواز بیات اصفهان جزو دستگاه همایون است کوک سنتور در این آواز دقیقا مانند کوک آن در دستگاه همایون است
دستگاه چهارگاه: مقایسه ی این دستگاه با همایون راحت تر است بدین صورت که کوک چهارگاه را مانند همایون فرض کرده با اختلافات زیر : نت "می" سیمهای سفید و پشت خرک "بکار" کوک می شوند. (همانطور که می دانید، هنرجویان تازه کار لازم نیست که سیمهای پشت خرک را کوک کنند بلکه با کوک سیمهای سفید، نتهای پشت خرک تا حد قابل قبولی از نظر آنها کوک خواهد شد). نت "ر" سیم های زرد و سفید و پشت خرک هر سه "کرن" کوک می شوند. نت "می" خرک هشتم زرد "کرن" و خرک هشتم سیم های سفید و پشت خرک "بکار" کوک می شوند. نت "فا" خرک نهم سیم های زرد "دیز" کوک می شود.
دستگاه ماهور و راست پنجگاه: کوک سنتور در دستگاه های ماهور و راست پنچگاه بسیار شبیه به کوک سنتور در دستگاه شور است با تفاوت های زیر: نت "می" خرک اول سیم های زرد و سفید و پشت خرک هر سه "بکار" کوک می شوند. نت "لا" سیم های سفید "بکار کوک می شود در حالی که نت "لا" پشت خرک باید همان کوک "لا ی بمل" باقی بماند. برای انجام این کار کافی است خرک چهارم را کمی به سمت راست بکشیم. نت "ر" سیم های زرد "بکار" و در سیم های سفید " کرن" کوک می شوند. گاهی نیز نت "فا" خرک نهم سیم های زرد نیز "دیز" کوک می شود.
درباره ی اینکه چه مقدار باید خرک را جابجا کرد: وقتی "لا ی" سفید را "بکار" کوک می کنید "لای" پشت خرک را چک کنید و ببینید که آیا "بمل" شده است (با چراغ سبز) یا خیر. اگر که بود که درست است اگر نبود نسبت به اینکه لای بمل پشت خرک چه مقدار پایینتر یا بالاتر است باید دوباره خرک را کمی جابجا کنید و دوباره "لای" سفید را کوک و "لای" پشت خرک را چک نمایید تا به کوک درست برای هر دو نت "لا" برسید. پیشنهاد می کنم در این مورد از معلم خود کمک بگیرید.
همانطور که در توضیحات بالا می بینید کوک دستگاه های مختلف موسیقی ایرانی، اختلاف کمی با یکدیگر دارند و این اختلاف در حد سه یا چهار نت است به جز دستگاه چهارگاه. در واقع می توان گفت که اگر شما سنتور را در دستگاه شور کوک کنید با کمی تغییر در برخی از نت ها می توانید به راحتی آن را در دیگر دستگاه های موسیقی ایرانی نیز کوک کنید.

البته نوازندگان حرفه ای سنتور در مواردی خاص از سنتور های "لا کوک" یا "سی کوک" یا سنتور های "ده یا دوازده خرک" استفاده می کنند که عمومیت ندارد و مختص نوازندگان حرفه ای و در موارد خاص می باشد.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 5
sigmaمجموع آرا: 4

ایشان مولف مقالات علمی سایت چگانه بوده و به حوزه فاوا و کارآفرینی علاقه دارند.

تعداد کل مقالات: 257
تعداد کل نظرات : 63
تعداد کل آرا: 960
تعداد کل بازدیدها: 92205


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)