کارآفرین و کارآفرینی از منظر و دیدگاه اسلام

کارآفرین و کارآفرینی از منظر و دیدگاه  اسلام
تاریخ انتشار : به روز رسانی : 1395/12/27

مفهوم کارآفرینی در ادبیات دانشگاهی این حوزه و حوزه مدیریت در سطح جهانی چند دهه است که وارد شده است و یک رشته دانشگاهی مجزا با گرایش ها و زیرشاخه های مختلف را به خود اختصاص داده است. اما جالب توجه است که این کارآفرینی، روحیه کارآفرینی، خلق ارزش و ایجاد ثروت که همه در چارچوب مفهوم کارآفرینی(Entrepreneurship) قرار می گیرند قرن هاست که وجود داشته و دارد. این مفاهیم با کلمات و بیان مختلفی در تعالیم اسلام، قرآن و اهل بیت(علیهم السلام) نیز وجود داشته اند. در این مقاله سعی می شود که با بهره گیری از برخی از آیات قرآن و روایات و همچنین براساس تعاریف علمی مفهوم کارآفرینی و ویژگی های یک کارآفرین و تطبیق ویژگی های کارآفرین با آیات قرآنی به بررسی کارآفرینی از منظر و دیدگاه اسلام(Islam) بپردازیم.

کارآفرین و کارآفرینی از منظر و دیدگاه  اسلام

با توجه به مطالب مختلف درخصوص کارآفرینی وکارآفرین از جمله مقاله کارآفرینی چیست؟  و استارتاپ چیست و چگونه یک استارتاپ راه بیندازیم؟ در وبسایت چگانه، ابتدا بطور خلاصه به برخی از مفاهیم مربوط به کارآفرینی و کارآفرین پرداخته می شود و سپس با استناد و آوردن نمونه آیات و روایات سعی در تبیین و تطبیق این مفاهیم با آیات قرآنی و روایات می شود.

ریسک پذیری/عدم قطعیت: به معنای اینکه کارآفرین مخاطره یا فضای عدم قطعیت را می پذیرد. در قرآن کریم بسیار به نترسیدن از ترس و بیم ها و به بیان علمی ریسک پذیری(Risk taking) اشاره شده است و اینکه در کار و در یک فعالیت باید به خدا تکیه و توکل نمود. در نهج البلاغه، ص 1169، حضرت علی می فرمایند: اگر در شرایط ابهام قرار گرفتنی و ترسیدی، اقدام کن.

استقلال طلبی/خوداتکایی(Independence): به معنای تمایل کارآفرین به داشتن استقلال در کار خود و خود مولد و تولید کننده بودن. در قرآن مجید، سوره احزاب، آیه 67 بیان می کند که انسان ها کورکورانه و بدون اندیشه از کسی پیروی نکنند و حقیقت جویی را نکوهش کرده است. از این آیه و آیات مشابه می توان این استنباط را کرد که یک فرد باید سعی کند که پیرو آنچه در جامعه و یا سازمانی که در آن کار می کند بدون تفکر و حقیقت جویی نباشد و با کارآفرینی به دنبال درک حقیقت موجود(نیاز جامعه) در جامعه محصول/خدمتی نو را ایجاد کرده و ارزش آفرینی کند.

خلاقیت(Creativity): به معنای ابتکار عمل در کار و همچنین بهره گیری از هوش و توان فکری به منظور خلق چیزی نو و بدیع است. در علم کارآفرینی خلاقیت و نوآوری معمولا در یک فضای رقابتی به جهت خلق ارزش برای اعضای زنجیره ارزش یا جامعه صورت می گیرد و متخصصان علم مدیریت و کارآفرینی خلاقیت و نوآوری را به جهت پیشی گرفتن و سبقت از رقبا از لحاظ خلق ثروت توصیه کرده اند. اما در قرآن کریم و روایات نیز به سبقت گرفتن در امر خیر(که می تواند تولید یک محصول ارزشمند و نواور برای جامعه باشد) توصیه شده است. در سوره بقره، آیه 148 خداوند می فرمایند: در نيكي ها مسابقه بگذاريد (سبقت بگيريد). یا در سوره جمعه آیه 5 می فرماید: آنانكه تورات مي خوانند و عمل نمي كنند مانند الاغهايي هستند كه كتاب باركشي مي كنند.

هماهنگ کننده/مدیریت(Management/coordinator/coaching): سازمان دهی منابع مختلف به منظور رسیدن به هدف کارآفرین. به بیان دیگر یعنی سازماندهی یک شرکت یا سازمان و کلیه منابع مالی، انسانی و فناوری و ... در جهت رسیدن به هدف مطلوب کارآفرین. در سوره حجرات، آیه 1، قرآن کریم می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید پیشی نگیرید بر خدا و رسول خدا و از خدا بترسید که خدا شنوا و داناست. این آیه در واقع بیان کننده اصل مدیریت و رهبری است که در علم مدیریت و کارآفرینی به آن اشاره شده است. در واقع یکی از اصول موفقیت در یک فعالیت کارآفرینی علم مدیریت و توانایی کارآفرین در مدیریت بنگاه خود به نحوی است که تمام کارکنان از مدیریت واحد و منظمی در جهت اهداف آن بنگاه/سازمان برخوردار باشند. همچنین در دیگر آیات قرآن به مفاهیم مشورت و عدالت در کارها اشاره شده است که این دو مفهوم نیز در مدیریت موفق یک سازمان یا شرکت بسیار تاثیرگذار است و درچارچوب مفهوم و ویژگی مدیریت و هماهنگ کننده بودن کارآفرین قرار می گیرد. در واقع یک کارآفرین موفق باید بتواند از مشاوران خوب بهره گیرد و در توزیع منابع(مالی، انسانی و غیره) عدالت را برقرار سازد تا بتواند به هدف خود برسد.

مسئولیت پذیری و اعتماد به نفس(Responsibility & Self-confidence): این دو مفهوم باوجودیکه می توانند متمایز باشند، اما به یکدیگر شباهت دارند و به معنای این است که کارآفرین باید مسئولیت کلیه فعالیت های خود در جهت رسیدن به هدف را پذیرفته باشد و اعتماد به نفس کافی برای پذیرش این مخاطره و عواقب آن  و همچنین مدیریت منابع را داشته باشد. در قرآن کریم، سوره رعد، آیه 11، می فرماید که سرنوشت افراد و جوامع بشری در گرو اراده، تصمیم و اقدام خود آنان است. این بیان با مفهوم داشتن اراده و اعتماد به نفس و پذیرش مسئولیت یک نهاد(شرکت یا سازمان) هماهنگ است.

کوشش گری یا تلاش(Hard working): به معنای اینکه کارآفرین تلاش مستمر برای رسیدن به هدف مدنظر و خلق ارزش مدنظر دارد، حتی اگر در این کار با شکست مواجه شود. در این خصوص در قرآن کریم آیه 39 سوره نجم می فرماید: برای بشر جز آنچه که کوشش کرده است هیچ چیز وجود ندارد.

ارزش آفرینی یا خلق ارزش(Value creation): به معنای اینکه کارآفرین به منظور رسیدن به هدف خود که تولید محصول یا خدمت بدیعی و کسب سود از آن است هم برای خود، هم برای کارکنان و هم برای مشتریان(به اصطلاح کلیه اعضای زنجیره ارزش) خود ارزشی(در قالب آن محصول/خدمت) می آفریند. همانطور که می دانید در چارچوب مفهوم کارآفرینی، مفاهیمی به نام کارآفرینی اجتماعی، کارآفرینی سازمانی و مفاهیم مشابه شکل گرفته اند که همه به نوعی ایجاد یک ارزش و نه تنها پول و ثروت را برای جامعه و یا زنجیره ارزش آن سازمان/نهاد را توصیه می کنند. یعنی در جدیدترین تحقیقات علم کارآفرینی محققان به درک نیازهای اعضای جامعه و برآوردن آن از طریق یک فعالیت کارآفرینانه رسیده اند. در قرآن کریم نیز هدف غیرمادی علاوه بر هدف مادی(پول و ثروت کسب کردن) برای یک فعالیت کارآفرینی مورد تاکید قرار گرفته است. در قرآن کریم ثروتمندانی مانند حضرت سلیمان(سبا، 12و 13)، داوود(سبا 11و 10) و ذواقرنین(کهف 95) به عنوان کسانیکه علی رغم داشتن ثروت توانسته اند حب به مال را با تزکیه تعدیل کنند، معرفی شده و با ثروتمندانی مانند قارون(قصص، 79) فرعون(یونس، 88) و چند ثروتمند دیگر به عنوان ثروتمندانی که عشق بیش از حد به مال دنیا داشته و مستکبر و قدرتمند بودند، مقایسه شده اند. همچنین قرآن بسیار تاکید کرده است که با توجه به اصل معاد و بازگشت به خدا این ثروت اندوزی و حب مال راه به جایی نمی برد.

لازم به ذکر است که در این مقاله سعی شد که برخی از مفاهیم کلیدی حوزه کارآفرینی و ویژگی های کارآفرین با آیات قرآنی و روایات تطبیق یابند. قابل توجه است که برخی از این مفاهیم(مانند مدیریت/هماهنگ کننده) خود دارای زیر شاخه ها و زیر مفهوم های گسترده تری است که نیازمند بحث و توضیح بیشتری بوده که در یک مقاله نمی گنجد.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
تعداد امتیاز کاربران به هر رتبه
1
2
3
4
5
امتیاز: 5
مجموع آرا: 2

درباره نویسنده


تعداد کل مقالات: 261
تعداد کل نظرات : 116
تعداد کل آرا: 1371
تعداد کل بازدیدها: 369663

نظرات کاربران

*