معنی خام در شعر و ادبیات فارسی و عرفانی | معنی شراب و می خام | معنی گفتار و سودای خام

معنی خام در شعر و ادبیات فارسی و عرفانی | معنی  شراب و می خام | معنی گفتار و سودای خام

در مقاله های متعددی از چگانه از جمله مقاله های می، باده و شراب در شعر حافظ به چه معناست؟ و معنی شیخ و زاهد در شعر فارسی(حافظ) درخصوص معنای برخی از واژگان در شعر و ادبیات فارسی و بطور خاص اشعار حافظ توضیح داده شد. در این نوشته سعی می شود در خصوص معنی واژه خام که در ترکیب با واژگان دیگر از جمله می، شراب، یاقوت و غیره در اشعار حافظ بکار برده شده اند. صحبت شود.

معانی واژه خام در شعر و ادبیات فارسی متعدد و وسیع است، اما چند مورد از رایج ترین معانی و تعابیری که از واژه خام در شعر حافظ می شود به شرح زیر هستند.

معنی اصلی خام به معنی ناپخته، نیم پخته، حرارت ندیده و غیرمطبوخ است که در محاوره روزمره در زبان فارسی گذشته و حال کاربرد داشته است. اما در شعر و ادبیات فارسی خام به معنای ناپخته یا نیم پخته بیشتر درخصوص اشخاص به کار می رود بدین منظور که همانند یک غذای ناپخته کامل پخته نشده و به درجه کمال نرسیده است که آماده خوردن شود. انسان نیز همانند غذاست که در ظرفی قرار می گیرد و آن ظرف این دنیاست که عامل پخته شدن انسان می شود که اگر انسان از این ظرف و موقعیت خود آگاه نباشد، خام و نپخته می شود. در واقع معنی واژه خام در اینجا به معنای ناآزموده و بی تجربه است که هم می تواند در امور مادی و هم امور معنوی و عرفانی آن را استفاد و معنا کرد. نمونه از اشعار شاعرانی همچون عطار، مولانا و سعدی با این مضمون از واژه خام مورد استفاده قرار گرفته است در زیرآورده شده اند:

خویش را چون خام تو دیدم ز شرم 
با دل بریان شدم ای جان من
عطار

دانه تویی دام تویی باده تویی جام تویی

پخته تویی خام تویی خام بمگذار مرا

مولانا

باران اشکم می‌رود وز ابرم آتش می‌جهد

با پختگان گوی این سخن سوزش نباشد خام را

سعدی

زاهد خام که انکار می و جام کند

پخته گردد چو نظر بر می خام اندازد

حافظ

درنیابد حال پخته هیچ خام 
پس سخن کوتاه باید والسلام .

مولوی

 

معنی دیگری که از واژه خام در شعر شاعران کهن پارسی زبان استفاده می شود به معنای خالص است که بیشتر در  کنار و در ترکیب با واژگانی مانند شراب، می، باده، یاقوت(که استعاره از شراب است) و امثالهم آمده است.

بادهٔ گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک

نقلش از لعل نگار و نقلش از یاقوت خام

حافظ: در این بیت حافظ از واژه یاقوت به زیبایی استفاده کرده است زیراکه این واژه هم بواسطه قرمز بودن حکایت از لب معشوق دارد و البته در کنار لعل نگار مشخصا منظور در اینجا لعل/لب معشوق نیست و هم اینکه یاقوت به معنای شراب قرمز است که این معنی در اینجا بیشتر مصداق می یابد.

در ابیات زیر واژه خام به همراه کلمات دیگر مانند زر، نقره، عنبر آمده است اما همان معنای خالص و بی غل و غش را دارد:

همچو لوح زمّردین گشته ست 
دست همچون صحیفه ٔ زر خام

فرخی

زلف چون عنبر خامش که ببوید هیهات 
ای دل خام طمعاین سخن از یاد ببر.
حافظ.

اگر این شراب خام است اگر آن حریف پخته

به هزار بار بهتر ز هزار پخته خامی

حافظ

زاهــــــــــــد خام که انکــــــــــار می و جام کند

پختـــــه گردد چو نظـــــــــــــر بر می خام اندازد

این بیت از حافظ به خوبی هر دو معنی خام یعنی ناپخته، بی تجربه و ناآزموده و معنی خام در ترکیب می خام به معنای شراب خالص و ناب که به معنای رسیدن به درجه عالی عرفانی و نوشیدن شراب واقعی وصال است را بکار بسته است.

 

معنای دیگری که از واژه خام می توان برداشت کرد به معنای بیهوده، نسنجیده و نادرست است که در ترکیب دیگر واژگان مانند گفتار خام، آرزوی خام، طمع خام، سودای خام، فکر خام و کلمات مشابه که بتوان از آن معنای بیهوده، باطل و نسنجیده را برداشت کرد. نمونه از اشعار فارسی که معنای بیهوده و نسنجیده از واژه خام برداشت می شود در زیر آورده شدند.

طمع خام این بخور خام ای پسر
خام خوردن علت آرد در بشر.

مولوی

بدو گفت شاه آنچه گفتی گذشت 
ز گفتار خامت نگشت آب دشت .
فردوسی

گداخت جان که شود کار دل تمام و نشد

بسوختیم در این آرزوی خام و نشد

حافظ

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 5
sigmaمجموع آرا: 1

ایشان مولف مقالات سایت چگانه هستند

تعداد کل مقالات: 506
تعداد کل نظرات : 151
تعداد کل آرا: 1819
تعداد کل بازدیدها: 320194


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)