مدل کسب و کار چیست؟ تعریف و معنی مفهوم مدل کسب و کار

مدل کسب و کار چیست؟ تعریف و معنی مفهوم مدل کسب و کار
تاریخ انتشار : به روز رسانی : 1396/02/05

به منظور شروع یک کسب و کار جدید(New Business) یا آنچه به آن شرکت نوپا یا استارت آپ(Startups) نیز می گویند، شما نیز به مشخص کردن نحوه شروع کسب وکار، جذب مشتری، تامین مالی و موارد دیگر دارید که بسیاری از این ابعاد مختلف کسب و کار در آنچه به آن طرح کسب و کار(Business Plan) می گویند، گنجانده می شود. اما درکنار یک طرح کسب و کار، برای شروع و راه اندازی یک کسب و کار جدید(چه کوچک و چه بزرگ) شما نیازمند یک چارچوب، الگو و مدل هستید که اجزا مختلف این طرح کسب و کار را به هم متصل کرده و ارتباط دهد. این الگو یا مدل را مدل کسب و کار می گویند. در این مقاله سعی می شود به زبان ساده و به اختصار مفهوم آنچه به آن مدل کسب و کار(Business model) می گویند، تشریح و توضیح داده شود.

مفهوم مدل کسب وکار، علی رغم اینکه اخیرا در حوزه مدیریت و کارآفرینی بسیار رواج یافته است، اما بطور ریشه ای و شاید با عبارات و تعبیرهای دیگر قدمتی قدیمی دارد. اندیشمندان مهم حوزه مدیریت مانند پیتر دراکر و مایکل پورتر نیز بطور مستقیم از آنچه امروز به عنوان مفهوم مدل کسب و کار تعبیر می شود، به نوعی اسم برده و در مقالات و کتاب های خود در حوزه کسب وکار و تجارت به آن پرداخته اند. برای مثال نظریه کسب و کار/تجارت دراکر در واقع مفروضات آنچه یک کسب و کار باید انجام دهد و نباید انجام دهد را بیان کرد.

در دهه های اخیر با تخصصی شدن و تفکیک شدن علم مدیریت و کارآفرینی، واژه مدل کسب و کار وارد ادبیات حوزه مدیریت و بطور خاص کسب و کارهای جدید و کارآفرینی شد و صاحبنظران و دانشمندان علم مدیریت و همچنین فعالان امر کارآفرینی و تجارت به این موضوع زیاد پرداختند. همچنین تعاریف مختلفی از این مفهوم ارائه شده است. بعلاوه اخیرا مفهوم بوم مدل کسب و کار(Business Model Canvas) نیز توسط الکس استروالد(Alex Osterwalder) ارائه شد که یک الگو و چارچوب کاربردی برای تهیه یک مدل کسب و کار است. در حقیقت بوم مدل کسب و کار با بهره گیری از مفهوم مدل کسب وکار و فرضیاتی که یک کارآفرین برای شکل دهی یک کسب و کار جدید دارد، سعی می کند که منابع کلیدی، فعالیت های کلیدی، ارزش پیشنهادی، رابطه با مشتریان، کانال های ارتباطی با مشتریان، بخش های بازار، ساختار هزینه و جریان درآمدی را در یک چارچوب کلی به نام بوم کسب و کار تعریف کند. لازم به ذکر است که یکی از عوامل شکل دهنده مفاهیم مدل کسب و کار و بوم کسب و کار  در دهه های اخیر ظهور و گسترش کسب و کارهای الکترونیکی یا کسب و کارهای انلاین است که متفاوت از مدل های کسب و کار سنتی بوده اند و به یک چارچوب یا مدل برای شکل گیری و شروع این نوع کسب و کارها نیازمند بوده اند.

با بررسی مدل ها و تعاریف مختلف مفهوم مدل کسب و کار و همچنین بوم مدل کسب و کار می توان بطور خلاصه و ساده مدل کسب و کار را نحوه خلق ارزش(Value Creation) کسب و کار شما تعریف کرد. در اینجا باید مفهوم خلق ارزش را توضیح داد که بطور خلاصه می توان گفت هنگامیکه شما کسب و کاری راه اندازی می کنید برای خود، کارکنان، مشتریان، سرمایه گذاران و کلیه افراد ذینفع اعم از داخل کسب و کار یا جامعه ارزشی می آفرینید. این ارزش می تواند بصورت مادی یا معنوی تعریف شود. ارزش مادی که شما برای خود و کارکنان می آفرید درآمد یا پولی است که شما بدست می آورید و محصول/خدمتی که به مشتریان(جامعه) ارائه می دهید نیز ارزش مادی خلق شده برای بخشی از جامعه است. البته شما با راه اندازی یک کسب و کار جدید، برای کلیه اجزا زنجیره ارزش(Value Chain) این کسب و کار که شامل تامین کنندگان، کارکنان و مشتریان می شوند، ارزش آفرینی دارید.

به بیان ساده مدل کسب و کار به شما می گوید که چگونه می توانید محصول یا خدمتی را به بخشی از جامعه(ارزش آفرینی برای مشتریان) ارائه کرده و در ازای آن پول دریافت کنید(ارزش آفرینی برای خود، کارکنان و اجزای زنجیره ارزش). در حقیقت شما به منظور اینکه پول درآورید نیاز دارید که نحوه تعامل و ارتباط برقرار کردن با کلیه اجزا زنجیره ارزش این کسب و کار جدید را تعریف کنید؛ یعنی نحوه همکاری با تامین کنندگان، کارکنان، سرمایه گذاران و همچنین نحوه تعامل و فروش به مشتریان.

بنابراین بطور خلاصه با مشخص کردن موارد زیر شما مدل کسب و کار را تعریف و ترسیم کردید:

منابع کلیدی(آنچه برای یک کسب و کار/استارتاپ بسیار مهم و حیاتی است مانند سرمایه، منابع انسانی، تجهیزات و غیره)،

فعالیت های کلیدی(منظور مواردی مانند فرایند فروش، فرایند تولید و غیره) ،

ارزش پیشنهادی(در چارچوب انجام فعالیت های کلیدی با استفاده از منابع کلیدی شما چه ارزش مادی یا معنوی برای اجزا زنجیره ارزش خلق می کنید)،

رابطه با مشتریان(چگونه می خواهید این ارزشی که محصول/سرویس شما دارد را به مشتریان خود ارائه کنید؛ مواردی مانند کانال توزیع، کانال های ارتباطی با مشتریان، کانال های تبلیغاتی و امثالهم)

 بخش های بازار(از میان مشتریان مختلف کدام مشتریان یا بخش از بازار را شما برای محصول خود هدف قرار داده اید و یا بهتر است بگوییم که کالا یا سرویس شما برای کدام بخش از بازار ارزشمند است/ارزش بیشتری می آفریند)

ساختار هزینه و جریان درآمدی(در نهایت در چارچوب مدل کسب و کار باید معین کنید که چگونه و چه میزان برای شروع این کسب و کار جدید/شرکت نوپا هزینه کرده و چه میزان و چگونه درآمد می توانید از مشتریان کسب کنید)

در نهایت یادآور می شوم که مفهوم مدل کسب و کار تنها برای کسب و کارهای جدید یا استارت آپ ها تعریف نمی شود و بسیاری از کسب و کارهای سنتی و بزرگ نیازمند بازتعریف یا تغییر در مدل کسب و کار خود هستند تا بتوانند در فضای رقابتی، رقابت کرده و بقا یابند.

برای درک بهتر و ملموس شدن مفهوم مدل کسب و کار توصیه می شود که مقاله هفت مدل کسب و کار برای یک کسب و کار جدید یا استارتاپ را مطالعه نمایید.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
تعداد امتیاز کاربران به هر رتبه
1
2
3
4
5
امتیاز: 5
مجموع آرا: 3

درباره نویسنده


تعداد کل مقالات: 261
تعداد کل نظرات : 116
تعداد کل آرا: 1392
تعداد کل بازدیدها: 382582

نظرات کاربران

*