عملکرد خواب و رویای صادقه چگونه است؟

عملکرد خواب و رویای صادقه چگونه است؟

مایک بِربیگلیا ی کمدین مشکلِ خواب داشت. البته نه با خود بخش خوابیدن – یک شب که در هتل اقامت داشت خواب دید که یک موشک در حال اومدن به سمت تخت اونه و توی خواب از پنجره به بیرون پرید تا فرار کنه. متاسفانه این کار رو خارج از رویای خوش هم انجام داده بود. از تزئینات طبقه ی دوم افتاد پایین. حقیقت اینه که خواب نوع دیگری از هوشیاری ماست. و تنها در چند دهه ی اخیر ما سعی داشته ایم که عمق این مسئله رو کند و کاو کنیم - این که چرا ما به شکل اولیه می خوابیم و وقتی می خوابیم چی توی مغز ما می گذره؟ و این که چه اتفاقی می افته وقتی نمی تونی بخوابیم.

و علم حرف های زیادی راجع به رویاهاتون داره! بیاین راجع به چیزای عجیب حرف بزنیم! مثل دیدار سیگموند فرود با نِیل گایمن. پس همونطوری که ممکنه به نظر برسه وقتی خوابین انگار مرده این، پنجره ی درک شما کمی باز می مونه. مثل پنجره ی اتاق هتل برای مایک بیربیگلیا که رفتن به این مسیر می تونه سفری خطرناک باشه. اما برای امنیت و لذت بردنتون من اینجام تا شما رو به وضعیت هوشیاری هدایت کنم. یعنی جایی که قراره چیزهایی رو راجع به ذهن انسان که شما هم شامل اش میشین یاد بگیرین. و امیدوارم وقتی که واردش میشیم سرتون گیج نره.

از نظر فنی، خواب یک فرایند چرخه ای، طبیعی، قابل بازگشت،با از دست دادن تقریبی هوشیاری به حساب میاد. یعنی با خواب زمستانی، رفتن به حالت اغماء یا فراموشی بخاطر بیهوشی تفاوت داره. اگرچه حدود یک سوم عمرمون رو به خواب می گذرونیم، و میدونیم که خواب برای سلامتی و حیات ما ضروری هست، هنوز دلیل علمی برای این که چرا این کار رو انجام می دیم وجود نداره. بخشی از اون مربوط میشه به بهبودی و کمک به نورون های عصبی و بقیه ی سلول ها تا استحراحت کنن و خودشون رو ترمیم کنن. همچنین خواب برای رشد لازم هست چون غدد هیپوفیز ما هورمون های رشد ترشح می کنن، به همین خاطر هست که نوزادان بیشتر مدت زمان رو خواب هستن.

علاوه بر این، خواب فواید زیادی برای عملکردهای ذهنی داره مثل تقویت حافظه، زمان دادن به مغز برای پردازش وقاعی روز و پیشرفت و خلاقیت. اما حتی اگر تمام دلایل اصلی برای خوابیدن رو ندونیم، فناوری راه فوق العاده ای برای دیدن چگونگی خواب برای ما پیدا کرده. به همین خاطر می تونیم از آرموند آرسِرینسکی کوچولو تشکر کنیم.

یک شب در اوایل دهه ی 1950، آرموند کودک 8 ساله توسط پدرش به تخت اش برده شد. اما این شب به جای دریافت بوسه ای روی پیشونی اش، ارموند یک سری الکترود روی صورتش دریافت کرد. پدر آرموند همون یوگن آسرینسکی بود. یک دانشجوی فارق التحصیل که می خواست امتحان کنه نوار مغزی با ماشین ایی. ایی. جی که فعالیت الکتریکی مغز رو می سنجه چطور کار می کنه. اون شب که پسرش به آرومی خوابید، اون روی ماشین می دید که الگوهای موجی مغز حرکت می کنن بعد از این که مطمئن شد ماشین خراب نشده، فهمید که مغز برخلاف چیزی که اکثر دانشمندان فکر می کردن هنگام خواب خاموش نمیشه. در عوض، اون مرحله ای از خواب رو کشف کرد که ما به اون رِم یا حرکت سریع چشم ها میگیم. یک دوره ی پیچیده که در اون مغز به خواب رفته یه عالمه فعالیت می کنه با این که بدن در خواب عمیق فرو رفته.

آسرینسکی و همکارش ناتانیل کلیتمَن انقدر پیش رفتن تا به پیش گامان تحقیق درباره ی خواب تبدیل شدن. از اون زمان به بعد، متخصصان خواب با به کار گیری فناوری مشابه نشون دادن که ما چهار مرحله ی مجزا از خواب رو تجربه می کنیم که هر کدوم با الگوهای خاص امواج مغزی تعریف شده ان. مثلا شما میخواین برین بخوابین. تمام طول روز دستگاه غدد درون ریز شما هورمون های بیداری و کورتیزول ترشح کرده ان. اما زمانی که شب فرا می رسه هورمون های خواب آور ملاتونین از غده ی مخروطی ترشح میشه. مغز شما داره استراحت می کنه اما هنوز بیداره.

سطحی از فعالیت که ایی.ایی. جی. اون رو امواج آلفا می نامه. احساس خواب آلودگی می کنین، تنفس تون آروم میشه، و ناگهان خوابتون می بره. دقیقا همین لحظه در مطالعه ی ایی. ایی. جی. قابل استناده یعنی زمانی که اون امواج آلفا سریعا به مرحله ی آرام و اول حرکت سریع چشم ها یا اِن. آر. ایی. ام. 1 می رسن. در مرحله ی اول خواب ممکنه شما حس های خواب آور رو تجربه کنین – لحظات کوتاهی که حس می کنین دارین بیهوش میشین، بدن تون تکان می خوره و شما رو تکان میده. (نیمه هوشیار هستین) زمانی که عمیق تر می خوابین یعنی وارد مرحله ی دوم یا همون ان. آر. ایی. ام 2 شده این و مغز شما شروع می کنه به فعالیت امواج سریع که اون ها رو "دوک های خواب" می نامیم. در این مرحله قطعا خواب هستین اما می تونین به راحتی بیدار بشین. مرحله ی ان. آر. ایی. ام 3 با امواج آرام سه گوش شروع میشه.

حالا می دونیم که میشه خواب های کوتاه و رویاهای چند پاره در سه مرحله ی خوا چطور اتفاق میوفتن. اما در نهایت به مهم ترین مرحله می رسین که اون: خواب کامل یا حرکت سریع چشم ها به طور کامل هست. اون مرحله ی شیرین خواب عمیق که باعث میشه چشم هاتون به خواب برن و رویاهای تصویری صادقه رو به شما نشون بدن همینه و اسم اش برای یک گروه خاص موسیقی راک استفاده شده. (رِم) خواب در این مرحله به نوعی متناقض هست. پوسته ی حرکتی مغز در تمام اون قسمت به حرکت در میاد اما ساقه ی مغز همه ی اون پیام ها رو مسدود می کنه تا ماهیچه اتون در استراحت کامل قرار بگیرن و در اصل از کار بیوفتن. به جز چشم ها. این چرخه ی کامل خواب هر 90 دقیقه تکرار میشه بنابراین بین مراحل مختلف خواب هقب و جلو میره.

روشنه که خواب اهمیت فوق العاده بالایی داره و کمبود خواب برای سلامتی، توانایی ذهنی، و حالت روحی شما مضره. در واقع این بر افسردگی تاثیر مذاره و با مواردی مثل اضافه وزن، شروع گرسنگی و هورمون های سرکوب شده ارتباط داره. فقدان خواب هم موجب سرکوب دستگاه ایمنی بدن میشه و عکس العمل رو کند می کنه برای همین نباید زمانی که خواب آلود هستین بخوابین.

البته خواب بد شباه هم وجود داره و بخشی از زندگی به حساب میاد. اما شمار زیادی از ناهنجاری های خواب های واقعی که می تونن واقا زندگیتون رو بهم بریزن یا مثلا در مورد مایک بیربیگلیا شما رو به اتاق شرایط اضطراری می کشونه. ما بی خوابی رو داریم که در اون با مشکلاتی در خوابیدن و خواب موندن رو به رو میشیم. و دقیقا برعکس اون "تمایل شدید به خواب" رو داریم که افراد مبتلا به اون گاهی حملات سخت و غیز قابل کنترل خواب های کوتاه رو تجربه می کنن که به اون ها حملات خواب میگن. همونطور که می تونین تصور کنین این می تونه به خیلی چیزا راه پیدا کنه که ممکنه از اونا لذت ببرین مثل رانندگی، خوردن، پرش با نیزه.

تمایل شدید به خواب ممکنه دلایل متعددی داشته باشه که شامل نقص در هیپوکرتین انتقال دهنده های عصبی که به شما کمک می کنن بیدار بمونین. اما در بعضی از موارد نادرتر ضربه های مغزی، عفونت، و بیماری هم می تونه روی اون تاثیر بذاره. به این ترتیب این مورد نادر هست. اما ممکنه کسی رو با خفقان در خواب بشناسید. ناهنجاری که باعث میشه افرادی که به خواب میرن به ثورت موقت تنفق شون متوقف بشه تا زمانی که سطح پایین اکسیژن اون ها بیدارشون کنه. بربیگلیا هم یک نوع ناهنجاری رفتاری در خواب کامل داشت که ما به طور کامل متوجه اون نمیشیم اما به نظر می رسه مربوط به کمبود دوپامین باشه. بعد میریم سراغ وحشت های خواب که به اندازه ی اسمشون ترسناک ان.

تحریک افزایش ضربان قلب و تنفس، جیغ کشیدن، و به خود پیچیدن که هنگام بیدار شدن به ندرت به یاد می مونه. این وحشت های شبانه بیشتر در کورکان زیر هفت سال رایجه و ممکنه ناشی از استرس، خستگی، فقدان خواب، و خوابین در جاهای ناآشنا باشه. وحشت های شبانه هم به اندازه ی راه رفتن یا صحبت کردن در خواب در مرحله ی ان. آر. ایی. ام 3 ی خواب اتفاق می افتن. اما کابوس ها مانند رویاها در خواب عمیق دیده میشن. اما در خواب عمیق چه خواب هایی ممکنه ببینیم؟ مثلا اینکه می بینید در حالی که برهنه شده این دارین فرار می کینین یا دندان تون افتاده یا در طول ساحل مَت دیمون داره دنبالتون می کنه. بیدار می شین، اطراف رو حس می کنین و فکر می کنین چی شد؟ چی بود؟ چیه؟ به رویاهاتون خوش اومدین.

اون رویاهای صادقه با تصاویر عاطفی که در طول مغز به خواب رفته تون می بینین اغلب انقدر عجیب غربه که فکر می کنین کسایی مثل دیوید لینچ، تّری گیلیام و تیم برتون دارن با هم برای فستیوال فیلم رقابت می کنن. یک فستیوال خیلی خیلی طولانی ، یادتون باشه که یک فرد معمولی حدود شش سال از زندگیش رو رویا می بینه. پس باید بگیم آره بعضی وقت ها رویاهای مسخره ای می بینین. اما بیشتر اوقات رویای معمول شما یه جورایی بازکردن و نسازی کارهایی هست که همون روز انجام دادین. برای مثال دیشب من خواب تامبلر رو دیدم چون دیروز زمان زیادی رو در تامبلر گذروندم.

اگر تمام دیروز بعد از ظهر رو با بازی تِتریس گذروندین، ممکنه خواب ببینین که از آسمون داره آجر می باره. اگر اتفاق ترسناکی براتون افتاده باشه امکانش هست که مغز شما یک کابوس براتون ترتیب بده تا ترس روزانه تون رو بخوابونین. – ممنون مغز عزیز! بعد دوباره .. شاید نتونین خواب دیدن درباره ی اون ضربه ی روحی رو متوقف کنین که ما بعدا راجع بهش صحبت می کنیم و از ناهنجاری استرس بعد از ضربه حرف میزنیم.

البته مغزهامون ما رو قادر می سازن تا محرک هایی بیش از اون چیزی که در طول روز متوجه شون میشیم رو دریافت کنیم و به این شکل صدای هشدارهای ماشین یا سر و صداهای کوچیک سگ که ممکنه شما متوجه شون نشده باشین ممکنه در رویاها باهاتون همراه بشن. و این ها همگی جالب و عجیب غریب هستن و گاهی هم بد اما واقعا هدف اصلی از رویا دیدن چیه؟ چرا این کار رو می کنیم؟

خب شاید حدس زده باشین. ایده های مختلفی وجود داره. مطالعه ی رویا ترکیبی از علم اعصاب شناسی و روانشناسی هست به نام رویاشناسی یا وانیرولوژی. وانیرو کلمه ی رویا به زبان یونانی هست و اگر از طرفداران نِیل گایمَن هستین ممکنه این رو به عنوان یکی از اسم های داستان مرد شنی شنیده باشین. کسی که با توگا و سر بریده ی اورفِئوس برمی گرده. اما مرد شمی رو بذاریم کنار، اگر بخوایم راجع به رویا صحبت کنیم، شاید لازم باشه با دوستمون فرود شروع کنیم. فرود در کتاب تعبیر رویاهای خوش بیان کرده که رویاهای ما تحقق آرزوهامون هستن.

اون فکر می کنه که محتوای اصلی یک رویا همون چیزهایی هستن که شما صبح اون ها رو به یاد میارین. این ها به نوعی سانسور شده و نسخه ای نمادین از درگیری های درونی که واقعا در حالت عدم هوشیاری یا ناخودآگاه یا محتوای اون رویا براتون اتفاق افتاده هستن. تعجبی نداره که نظریه ی تحقق آرزوها مرغوبیت علمی نداره و در بیشتر مواقع برای چیزهای خوب اتفاق میوفته – چون واقعا شما می تونین یک رویا رو به هر شکلی که میخواین تعبیر کنین. مثلا گاهی یک سیگار در رویا فقط یک سیگاره نه بیشتر. خوشبختانه ما یه سری نظریه های دیگه ای رو داریم که می تونیم بریم سراغشون.

نظریه ی پردازش اطلاعات میگه رویاهای ما به ما کمک می کنن تا وقایع اتفاق افتاده در روز رو رده بندی کرده و اون ها رو پردازش کنیم و اونا رو در خاطراتمون ثبت کنیم. شاید این به طور خاص زمانی که موقع یادگیری و به خاطر آوردن اطلاعات جدید هست اهمیت داشته باشه.

و برخی مطالعات دیگه نشون دادن که افراد کارهای جدید را بعد از یک چرخه ی خواب عمیق پر از رویا بهتر انجام میدن. اما بررسی امواج مغزی به ما نشون میدن که اتفاقات زیادی در مغز ما میوفته وقتی رویا می بینیم. و نظریه ی عملکرد روانشناختی میگه رویا پردازی می تونه تکامل عصبی رو ارتقا ببخشه و با تحریک مغز از راهروهای عصبی مراقبت کنه. زمانی که مغز ما تحریک میشه، روابط بیشتری برقرار می کنه. برای مثال کودکان بیشتر زمان خوابشون رو رویا می بینن برای این که به کژی های مغزشون کمک کنن تا سریع تر رشد کنه. این شبیه همون ایده هست که رویاها بخشی از تکامل شناختی ما هستن.

طبق این مدل، رویاها طبق دانش و درک ما از دنیا شکل می گیرن، از واقعیت تقلید می کنن وهنگام رویا پردازی روزانه از همون شبکه های مغزی کمک می گیرن. و در نهایت نظریه هایی وجود دارن که روی طریقه ی تاثیر چرخه ی خواب عمیق روی فعالیت عصبی تمرکز کرده ان. روی این ایده که رویاها تنها یه جور اثرات جانبی اتفاقی هستن. تلاش مغز برای سرهم کردن یک داستان از بین یک سری دیده ها، احیایات و خاطرات – که به همین خاطر ممکنه در سرزمین رویاها شما با سناتور مت دیمون ازدواج کنین و بچه ای به دنیا بیارین که انگشتاش به اندازه ی موز باشه و دمی مثل راکون داشته باشه. حالا دانشمندان همچنان درباره ی عملکرد رویاها کند و کاو می کنن.

اما چیزی که ازش مطمئن هستیم اینه که خواب عمیق حیاتی هستهم از نظر بیولوزیکی و هم از نظر روانشناختی. خب حالا فکر می کنین رویاهاتون راضی کننده هستن؟ هفته ی آینده نگاهی به حالت های دیگه ی هوشیاری میندازیم. جایی که در اون یاد می گیرین مغز شما زمان استفاده از مواد مخدر چه شکلی میشه یا مثلا چجوری می تونین یک نفر رو با ایده های پلیدتون هیپنوتیزم کنین.. یا مثلا اگر مرغ باشین چی میشه؟

تا به حال اگر در طول این قسمت بیدار بوده باشین، راجع به مراحل خواب یعنی ان. آر. ایی. ام 1 و 2 و 3 یادگرفتین. به همراه یک سری نظریات که مربوط به اهداف روانشناختی رویاپردازی مثل پردازش اطلاعات، عملکرد فیزیولوژیکی، تکامل شناختی و مدل های فعالیت عصبی می شد.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 0
sigmaمجموع آرا: 0

ایشان مترجم و مولف مقالات علمی سایت چگانه هستند.

تعداد کل مقالات: 243
تعداد کل نظرات : 21
تعداد کل آرا: 340
تعداد کل بازدیدها: 63796


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)