جنبه حقوقی و جنبه کیفری چک چیست؟

جنبه حقوقی و جنبه کیفری چک چیست؟

در مقاله دعوی و مجازات کیفری چیست؟ درخصوص شکایت و مجازات کیفری و احکام مربوط به آن توضیح داده شد. یکی از مواردی که از انواع شکایات کیفری محسوب شده و حکم کیفری دارد، صدور چک بلامحل است البته تحت شرایطی خاص که در زیر توضیح داده می شوند.

اساسا چک از آنجاییکه صادر کننده چک پرداخت وجهی را متعهد شده است یک نوع حق و دین محسوب می شود و در دسته احکام حقوقی قرار می گیرد؛ یعنی دارنده چک در صورت بلامحل بودن و موجودی نداشتن چک می تواند در دادگاه طرح دعوی نسبت به احقاق حق خود کند. اما همین چک تحت شرایط خاصی جنبه کیفری می یابد که در ادامه توضیح داده می شود.

ابتدا توضیح داده می شود که چک در چه صورتی می تواند برگشت خورده و در محاکم طرح دعوی شود:

  • اگر در حساب صادر کننده چک موجودی کافی نباشد.
  • صاحب حساب دستور عدم پرداخت وجه چک به بانک را صادر کرده باشد
  • چک نادرست صادر شده باشد، اعم از عدم مطابقت امضا، قلم خوردگی، اختلاف در مندرجات چک و امثالهم
  • صدور چک از حساب مسدود صادر شده باشد.

ضمنا مواردیکه چک از جنبه کیفری خارج شده و تنها جنبه حقوقی می یابند؛ یعنی مجازاتی برای صادر کننده چک برگشتی اعمال نمی شود و تنها حقوق مالی دارنده چک را باید پرداخت کند، شامل موارد زیر می شوند:

چک وعده دار باشد: از آنجاییکه اساسا چک باید همانند اسکناس یک وسیله پرداخت نقدی باشد، اگر چک برای چند روز آتی تا حتی یک سال آینده صادر شده باشد، جنبه کیفری پیدا نمی کند. اما بسیاری از صادر کنندگان چک برگشتی به دلیل اینکه نمی توانند اثبات کنند که این چک را بصورت وعده دار صادر کرده اند، محکوم به مجازات کیفری می شوند. اما اگر صادر کننده چک بتواند این موضوع را اثبات کرده و از خود به خوبی در محاکم دفاع کند، چک از جنبه کیفری خارج می شود.

چک بابت ضمانت/تضمین صادر شده باشد: همانطور که گفته شد چک بابت بدهی یا پرداخت مبلغ معینی باید صادر شود، اما اگر چک به عنوان تضمین یک معامله یا تعهد به انجام کاری صادر شده باشد، جنبه کیفری و مجازات نخواهد داشت. نمونه ای از آن چک های تخلیه هستند که مستاجر بابت ضمانت تخلیه یک ملک به موجر/مالک می دهد تا تضمین کند که راس زمان معینی محل را تخلیه می کند.

چک سفید امضاء صادر شده باشد: یعنی صادر کننده چک بدون نوشتن مبلغ، تاریخ، نام آورنده/دارنده چک و دیگر مندرجات چک را تنها امضا کرده باشد و به دارنده چک داده باشد.

چک بدون تاریخ صادر شده باشد: اگر تاریخ هم در چک ننوشته شده باشد، چک از حالت کیفری خارج شده و تنها جنبه حقوقی دارد. البته معمولا در این حالت دارنده چک خود تاریخ را در چک درج می کند و اثبات اینکه چک بدون تاریخ درج شده است به عهده صادر کننده چک بوده و بسیار دشوار است.

اگر چک منوط به تحقق شرطی صادر شده باشد: این حالت معمولا در معاملات صورت می پذیرد مانند حالتی که در هنگام خرید یک ملک خریدار چکی را صادر می کند مبنی بر اینکه دارنده چک(فروشنده) تنها پس از انتقال سند در محضر حق وصول چک را داشته باشد.

چک بابت معاملات نامشروع یا ربا صادر شده باشد که این حالت نیز باید ثابت شود.

هرگاه دارنده چک تا 6 ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه ننماید یا طی 6 ماه بعد از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت(یعنی گواهی برگشت خوردن چک) شکایت خود را در مراجع قضایی مطرح نکند.

در این خصوص باید توضیح داده شود که طبق ماده 11 قانون صدور چک، مهلت شکایت کیفری علیه صادر کننده چک دو دوره شش ماهه است. در اینجا دو دوره بدین منظور لحاظ شده است که یک شش ماه بعد از تاریخ صدور چک است یعنی دارنده چک باید تا شش ماه بعد از تاریخ صدور چک برای وصول چک به بانک مراجعه کرده و درصورت مشکل داشتن چک(موجودی نداشتن یا مسدود بودن حساب و غیره) چک را برگشت بزند. دوره شش ماهه دیگر بدین معناست که اگر در این مهلت 6 ماهه بعد از تاریخ صدور چک، دارنده چک آن را به بانک برده و چک برگشت خورد و گواهی عدم پرداخت توسط بانک صادر شد، از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شش ماه زمان رسیدگی کیفری در محاکم قضایی وجود دارد. برای مثال اگر 1/5/1395 تاریخ چک باشد و دارنده چک آن را در تاریخ 15/5/1395 به بانک برده و گواهی عدم پرداخت(برگشت خوردن چک) را دریافت کرده باشد، تا 6 ماه بعد از تاریخ 15/5/1395 این چک قابلیت تعقیب کیفری را دارد.

یاد آور می شوم که حقوقی شدن چک به معنای آن نیست که چک دیگر قابل وصول نیست، بلکه جنبه کیفری و مجازاتی مانند زندان برای آن قابل اجرا نیست و دارنده چک می تواند وجه چک را از صادر کننده طلب کرده تا به حق خود برسد.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 0
sigmaمجموع آرا: 0

ایشان مولف مقالات سایت چگانه هستند

تعداد کل مقالات: 294
تعداد کل نظرات : 142
تعداد کل آرا: 1264
تعداد کل بازدیدها: 177845


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)