تاریخچه و نحوه شکل گیری و گسترش تذهیب

تاریخچه و نحوه شکل گیری و گسترش تذهیب
تاریخ انتشار : به روز رسانی : 1396/03/20

در مقاله های هنر تذهیب چیست؟ پیشینه و تعریف هنر تذهیب و شکل گیری، فلسفه و هدف از تذهیب در خصوص تعریف و مفهوم هنر تذهیب(illuminated manuscript) و فلسفه و هدف از استفاده از نقوش و طرح های تذهیب توضیح داده شدند. در این مقاله سعی می شود که تاریخچه مختصری از نحوه شکل گیری، توسعه و پیشرفت و دوران اوج هنر تذهیب آورده شود.

در طول تاریخ هنر اسلامی – ایرانی تذهیب، این هنر بیشتر در عصرها و سلسله های سلجوقیان، دوره تیموریان و سپس دوره صفوی و قاجاریان پیشرفت و توسعه نموده و رونق داشته است.

آغاز شکل گیری و رونق هنر تذهیب را می توان به حدود هزار سال پیش یعنی دوره سلجوقیان دانست که در آن دوره هنر تذهیب هنری ساده و بی پیرایه بود و تنها نقوش ساده ای در کارهای تذهیب مشاهده می شد. بعد از این دوره و سلسله سلجوقیان بود که هنر تذهیب شروع به رشد و پیشرفت کرد بطوریکه یکی از تذهیب کاران/مُذَهِبان ماهر، سلطان احمد جلایری از دوره حکومت جلایریان است – جلایریا ن یکی از سلسله ای حکومت در ایران بعد از سلجوقیان، خوارزمشاهیان و ایلخانیان هستند که حدود یک قرن حکومت کردند.

در سلسله تیموریان که چند دهه بعد از جلایریان شکل گرفت، تذهیب هنری مستقل و ارزشمند تلقی می شد و عده ای از شاهزادگان به آموختن هنر تذهیب پرداختند. از جمله آنها می توان بایسنقر میرزا ابراهیم میرزا را نام برد. ذوق آرایش کتاب با گل و برگ خطی در دوره تیموری نمود بیشتری دارد. رنگ طلایی، آبی لاجوردی، سبز طاووسی، شنگری، سبز کم رنگ در آثار این دوران به چشم می خورد و این دوره را نیز می توان یکی از دوران اوج تاریخ تذهیب دانست.

در اواخر دوران مغول گرایشی در جهت اجرای نقش ها و طرح های طبیعی به چشم می خورد و طرح های گل و برگ مایه اصلی آثار تذهیب است.

با روی کار آمدن سلسله صفویان هنرمندان بسیاری از جمله استاد کمال الدین بهزاد در اعتلا و پیشرفت هنر تذهیب بسیار کوشیدند و نقش موثری داشتند. سبک تذهیب دوره صفویه با استفاده از طرح های اسلیمی، توده ای ابری، طومارهای ظریف و نیز با سود بردن از گل و برگ در سرلوحه ها دوباره اوج یافت. در این دوره نقش های اسلیمی و تزئینات تذهیب تنوع بیشتری یافت ؛ بویژه طرح های اسلیمی دهان اژدری به حد کمال خود رسید و نیز گل های شاه عباسی و اسلیمی ماری به اشکال متنوع در هنر و طرح های تذهیب جلوه کردند.

با روی کارآمدن قاجاریان و با توجه به اینکه افراد این سلسله به تزئین و آرایش آثار مکتوب در تمام ابعاد اهمیت می دادند، تذهیب مسیر حرکت و توسعه خود را پیمود. بسیاری از خوشنویسان بویژه کاتبان قرآن مذهب/تذهیب کار بودند و بیشتر نقاشان متخصص جلدسازی و قلمدان سازی، زرنشانی و بوته سازی با آب طلا بودند. از هنرمندان مذهب این دوره لطفعلی شیرازی، سید ابولقاسم مُذَهِّب باشی و فتح الله شیرازی را می توان نام برد.

در سال 1309 اداره کل هنرهای سنتی میراث فرهنگی توسط استاد حسین بهزاد تاسیس شد که با این کار هنر تذهیب در جوار کارگاه مینیاتور این اداره مورد توجه واقع شد. پس از آن دوره استادان چیره دست و ماهر تذهیب در تهران و اصفهان مشهور شدند. میرزا آقا امامی، مرتضی درویش کاشانی، سید حسین صفوی، سید حسین جاسبی چند نمونه از مذهبان معروفی بودند که در این دوره کارهای فاخر تذهیب ارائه کردند.

البته می توان گفت که بعد از دوره قاجار و تا حال حاضر هنر تذهیب رونق و شکوه خود را بویژه در مقایسه با دوره های صفوی یا تیموری ندارد، اما هنوز هم تذهیب کاران/مذهبان در کشورهای اسلامی بویژه ایران و تعداد نیز در ترکیه وجود دارند.

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
تعداد امتیاز کاربران به هر رتبه
1
2
3
4
5
امتیاز: 5
مجموع آرا: 3

درباره نویسنده


تعداد کل مقالات: 6
تعداد کل نظرات : 4
تعداد کل آرا: 45
تعداد کل بازدیدها: 15982

نظرات کاربران

*