تاثیرات پیمان امنیتی کابل- واشنگتن بر امنیت ملی ج.ا.ایران

تاثیرات پیمان امنیتی کابل- واشنگتن بر امنیت ملی ج.ا.ایران

دو کشور افغانستان و آمریکا در یک مذاکره همه جانبه توافق کردند که همه نیروهای خارجی تا پایان سال 2014 میلادی از افغانستان خارج شوند و مسئولیت امور امنیتی این کشور به دولت افغانستان واگذار گردد؛ اما در سال 2012 اوباما و حامد کرزای توافقنامه استراتژیک بین دو کشور را امضا کردند تا بر مبنای آن حضور نظامیان آمریکا به مدت ده سال بعد از سال 2014 در این کشور مسیر شود. ولی معاهده امنیتی کابل- واشنگتن که در واقع بخشی از این پیمان استراتژیک بود به دلیل به وجود آمدن مشکلاتی در زمان امضای پیمان استراتژیک به تعویق افتاد، که پس تشکیل دولت وحدت ملی به امضا رسیده، اگر چه امضای این پیمان از جانب افغانستان به عنوان یک کشور مستقل می­باشد. ولی تاثیرات بسیاری بر امنیت ملی کشورهای منطقه از جمله ج.ا.ایران دارد.

پیمان امنیتی کابل واشنگتن

یک رو پس از برگزاری مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید افغانستان اشرف غنی احمدزی، پیمان امنیتی کابل – واشنگتن در 26 ماده و ضمایم آن به امضای «حنیف اتمر»، مشاور امنیت ملی ریاست جمهوری افغانستان و «جیمز کانینگهام»، سفیر آمریکا در کابل رسید. بر اساس این پیمان که آنرا «سند همکاری‌های امنیتی» بین کابل و واشنگتن نیز می­خوانند، ۱۲هزار و ۵۰۰ نظامی خارجی، به تعداد ۹ هزار و ۸۰۰ سرباز آمریکایی، پس از پایان ماموریت آیساف در پایان سال ۲۰۱۴، در این کشور باقی خواهند ماند و در پایگا‌ه‌های بگرام، کابل، مزار شریف، هرات، قندهار، شیندند،گردیز و هلمند مستقر خواهند شد(رحیمزی، 1393). همچنین براساس ماده سيزدهم موافقتنامه امضا شده، دستگاه قضايي افغانستان حق پيگرد قانوني نظاميان آمريكايي را در صورت تخلف در خاك اين كشور نخواهد داشت. علاوه بر اين در موافقتنامه امضا شده پاياني براي حضور نظاميان آمريكا در افغانستان درنظر گرفته نشده است(بای 1393). از طرف دیگر این قرارداد حاکمیت ملی و استقلال افغانستان را نقض می­کند، زیرا مصونیت قضایی نیروهای آمریکایی را در پی دارد و بر اساس این قرارداد کنترل حریم هوایی افغانستان توسط نیروهای آمریکایی خواهد بود و دولت حق بازرسی و کنترل پایگاههای و نیروهای آمریکایی را نخواهد داشت. از دیگر موارد این قرار داد، داشتن حق حمله به هر نقطه از افغانستان در موارد ضروری بدون هماهنگی و کسب مجوز از دولت و ندادن هیچ گونه تعهد در خصوص آبادانی و رشد اقتصادی، فرهنگی و پروسه صلح در افغانستان را می­توان نام برد(ظهوری، 1392: 8).

بر اساس ضمایم این پیمان نیز نیروهای نظامی آمریکا می­توانند به نه پایگاه نظامی و فرودگاه دسترسی داشته باشند که شامل فرودگاه­های عظیم در بگرام، جلال آباد و کابل می­شود و به طبقه بندی مناطق مختلف افغانستان، نه تنها برای انجام عملیات هوایی در خاک افغانستان، بلکه هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در سراسر مرز در مناطق قبیله­ای پاکستان به حملات هوایی خود ادامه خواهند داد(Ackerman, 2014).

اهداف آمریکا و افغانستان از امضای پیمان امنیتی

هر دو کشور آمریکا و افغانستان اهداف متفاوتی را از امضای این پیمان دنبال می­کنند که می­توان اهداف آمریکا از امضای این توافقنامه را حضور در منطقه مهم جنوب آسیا، گسترش ناتو به شرق، مهار چین، روسیه و ایران، ادامه مبارزه با تروریسم، مراقبت نزدیکتر از بمب هسته­ای پاکستان با هدف ممانعت از کنترل آن­ها توسط تروریست­ها، کنترل و استفاده از منابع انرژی آسیای مرکزی و... دانست. از طرف دیگر دولت افغانستان نیز امضای این توافقنامه را عاملی در جهت افزایش ثبات و تأمین امنیت کشور پس از سال 2014 معرفی کرده است که می­تواند در بعد امنیتی و سیاسی منجر به جلوگیری از سقوط حکومت مرکزی، کاهش قدرت رو به افزایش طالبان، جلوگیری از نفوذ بیشتر پاکستان شود. به زعم دولت مداران کابل در بعد اقتصادی نیز، این موافقتنامه می­تواند نتایج مثبتی مانند جذب سرمایه­گزاری خارجی، تأمین مالی پروژه­های زیربنایی و ادامه ارسال کمک های بین­المللی به افغانستان را در بر داشته باشد(مرکز پژوهش­های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1392).

تاثیرات پیمان امنیتی کابل واشنگتن بر امنیت ملی ج.ا.ایران

موضوع امضای پیمان امنیتی آمریکا و افغانستان از موضوعات مهم روابط ایران و افغانستان در چند مدت اخیر بوده است. با توجه به اینکه نیروهای خارجی حاضر در افغانستان در سال 2014 از این کشور خارج می­شوند انعقاد این پیمان منجر به تثبیت حضور نیروهای آمریکا در افغانستان بعد از سال 2014 و به تبع آن تهدیداتی را متوجه منافع و امنیت ملی ایران خواهد کرد از جمله این تهدیدات عبارتند از:

- مشروعیت بخشی به حضور نظامی آمریکا در منطقه

پیمان امنیتی کابل– واشنگتن به حضور نظامی آمریکا در منطقه به ویژه در کشور همسایه ایران، افغانستان مشروعیت می­دهد و حضور آمریکا در منطقه را تثیبت می­کند. از دیدگاه ج.ا.ایران ادامه حضور نظامي آمریکا در افغانستان همان طور كه در ده سال گذشته داراي دستاورد امنيتي منفي بوده، در سال­هاي آينده نيز آثار سوء خود را در آينده امنيتي و اقتصادي افغانستان بر جا خواهد گذاشت. حضور دائمی آمریکا در افغانستان حتی به شکل غیر مستقیم سبب تقویت تنش­های داخلی و قومی افغانستان، افزایش اقدامات خشونت­گرا و به تبع کند شدن روند دولت سازی و در نهایت تداوم بی­ثباتی و ناامنی در این کشور می­شود. به باور ایران حضور نظامی آمریکا در افغانستان به تأمین امنیت این کشور و منطقه کمک نخواهد کرد. چرا که نیروهای خارجی دلیل حضور خود در افغانستان را جنگ با نیروهای افراط گرا و تروریستی اعلام می­کنند، در حالیکه طرف مقابل نیز با استناد به لزوم مقابله با اشغالگران، به فعالیت خود ادامه می­دهد و به این ترتیب، افغانستان هیچگاه روی آرامش به خود نخواهد دید(سخاوتی، 1391).

- قرار گرفتن روابط تهران کابل تحت الشعاع روابط تهران - واشنگتن

رسانه­ های خارجی و مخالف ایران، با تبلیغات منفی علیه ایران و موضع آن در قبال این پیمان موجب تحریک اذهان مردم افغانستان و جهان گردیده است و تلاش نمودند تا ایران را متهم به مداخله در امور داخلی کشور افغانستان نمایند. این اقدامات در ادامه پروژه ایران ستیزی است که آمریکایی­ها با توجه به رسانه­هایی که در اختیار دارند، علیه ایران به راه انداخته­اند. آمریکا به دنبال این سیاست تلاش می­کند تا افکار عمومی همسایگان ایران را تحریک کند، که سبب کاهش روابط ایران با افغانستان در سطح روابط ملی دولتها خواهد شد. به عبارتی، روابط ایران با افغانستان در جنبه­های مختلف اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و... در سایه روابط ایران و آمریکا قرار خواهد گرفت(مرکز تحقیقات استراتژیک، 1390). از ابتدای اشغال افغانستان به وسیله آمریکا، این کشور هرگونه توسعه فعالیت­های ایران در افغانستان را در چارچوب مسائل سیاسی-امنیتی فیمابین تعریف کرده است.

- امکان نظارت آمریکا بر همسایگان افغانستان به ویژه ایران

با نگاهی به محل­هایی که آمریکا از افغانستان درخواست کرده در آنجا پایگاه نظامی احداث کند، به خوبی نشان می­دهد که آمریکا تنها به فکر حفاظت و امنیت نیروهای افغانی نیست و به دنبال اهدافی راهبردی و بلندمدت خارج از افغانستان است. آمریکا در معادلات قدرت آمیز جهانی به حضور در افغانستان نگاه می­کند و پایگاه­های نظامی مورد درخواستش در افغانستان کار نظارت بر ایران را تسهیل خواهد نمود. در این راستا می­توان هدف پایگاه «شیندند»(این پایگاه در شهر شیندند مرکز فرمانداری شیندند در ولایت هرات در غرب افغانستان می­باشد) را نظارت بر تحرکات ایران قلمداد کرد(سایت خبری تحلیلی الف، 1392).

- مهار و محدود کردن نفوذ منطقه­ای ایران

افغانستان هرچند کشوری محصور در خشکی است، اما این کشور در همسایگی ایران، است. حضور پایدار در افغانستان این امکان را به ایالات متحده می­دهد که همزمان نه تنها حوزه نفوذ دولت ایران را محدود کند بلکه در صورت نیاز علیه آن اقدام نیز بکند. ایالات متحده تاکنون شانزده سازمان اطلاعاتی – امنیتی در افغانستان تاسیس کرده است که کارویژه و ماموریت اصلی آنها عملیات جاسوسی و جمع آوری اطلاعات از کشورها و مناطق پیرامون افغانستان بوده است. برای مثال پرواز پهباد RQ170 بر فراز خاک ایران توسط یکی از همین سازمان­های امنیتی صورت گرفت. ایالات متحده  به طور روزانه هواپیماهای بدون سرنشین خود را بر فراز کشورهای ایران، پاکستان، چین و مناطق پیرامونی روسیه پرواز می­دهد و هم اکنون در حال تاسیس سازمان امنیتی – اطلاعاتی هفدهم خود در افغانستان است که ماموریت اصلی که برای آن تعریف شده است عملیات جاسوسی به شکل جدیدی از ایران است(غلامی، 1391).

- تهدید تمامیت ارضی ایران

ایالات متحده با تداوم حضورش در افغانستان قادر است با بهره­گیری از مسائل مذهبی و قومی موجود در منطقه، در امور داخلی ج.ا.ایران دخالت کند. طرح شکل­گیری کشور پشتونستان توسط ایالات متحده تمامیت ارضی ایران و پاکستان را در معرض تهدید مستقیم قرار می­دهد. پس نگرانی ایران، از پیمان امنیتی آمریکا با افغانستان بدان خاطر است که ایران نگران آن است که آمریکا با در پیش گرفتن یک نقش منفی  به سمت مداخله هرچه بیشتر در امور داخلی و مرزی جمهوری اسلامی ایران حرکت کند.

نتیجه­گیری

امضای توافقنامه امنیتی کابل-واشنگتن و انتشار متن آن که برخی از بندهای آن حاکی از نقض حاکمیت ملی و به رسمیت شناختن کاپیتولاسیون در افغانستان بود، مخالفت­هایی به وجود آورد و کشورهای همسایه افغانستان از جمله ایران مخالفت خود را با این موافقتنامه و مفاد آن اعلام کرد. چرا که ج.ا.ایران همواره در تمامی روابط دوجانبه خود با همسایگانش خصوصاً با افغانستان بر مدل امنیتی درون زا تاکید نموده است و این مدل امنیت را برساخته و ماحصل توان امنیت ملی بومی دولت- ملت­های مختلف قلمداد کرده است. ولی امضای این پیمان مدل امنیتی برون زا را در افغانستان حاکم می­کند و تهدیدات های مختلفی برای کشورهای منطقه به ویژه ج.ا.ایران ایجاد خواهد نمود. از جمله این تهدیدات می­توان به ایجاد جنگ و ناامنی در منطقه، احتمال استفاده از خاک افغانستان برای جاسوسی و حمله به دیگر کشورها، ایجاد درگیری قومی و مذهبی و تشویق مخالفان در مکان های مرزی و مانند آن را عنوان کرد.

فهرست منابع

- Ackerman, Spencer (2014), New Afghanistan pact means America's longest war will last until at least 2024, The Guardian, Availible at: http://www.theguardian.com/world/2014/sep/30/us-troops-afghanistan-2024-obama-bilateral-security-agreement

- بای، نادعلی(1393)، ماهیت پیمان استراتژیک آمریکا و افغانستان و منافع ایران، قابل دسترسی در:

http://salamkhabar.com/fa/news/9593

- رحیمزی، احمدضیاء(1393)، امضاب پیمان امنیتی با آمریکا: قطع امید از تامین صلح و ثبات در کشور، قابل دسترسی در:

http://muslimwoman.net/?p=1113

- سایت خبری-تحلیل الف(1392)، تاثیر معاده امنیتی کابل-واشنگتن بر امنیت ملی ایران، قابل دسترسی در:

http://alef.ir/vdcgzn9xyak9zw4.rpra.html?205309

- سخاوتی، مرضیه(1391)، ایران و پیمان استراتژیک آمریکا-افغانستان، قابل دسترسی در:

http://www.avapress.com/vdcg7n9t.ak9x74prra.html

- ظهوری، سیدوحید(1392)، اهداف پنهان در قرارداد امنیتی واشنگتن-کابل، روزنامه کیهان، 15 اسفند 92، شماره 20729.

- غلامی، طهمورث(1391)، آثار و پیامدهای یپمان استراتژیک آمریکا-افغانستان، قابل دسترسی در:

http://peace-ipsc.org/fa

- مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه(1392)، اهداف و نتایج ناشی از انعقاد پیمان امنیتی میان افغانستان و آمریکا؛ موضوع نشست گروه مطالعاتی خاورمیانه و قدرتهای بزرگ، قابل دسترسی در:

http://fa.cmess.ir/View/tabid/127/ArticleId/2275/-%C2%AD.aspx

- مرکز تحقیقات استراتژیک(1390)، تحولات افغانستان و نقش و راهبرد ایران، قابل دسترسی در:

http://www.csr.ir/departments.aspx?lng=fa&abtid=01&depid=44&semid=457

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 5
sigmaمجموع آرا: 5

ایشان مولف مقالات سایت چگانه هستند.

تعداد کل مقالات: 242
تعداد کل نظرات : 22
تعداد کل آرا: 302
تعداد کل بازدیدها: 6213


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)