انقلاب اسلامی ایران و مناسبات حاکم بر روابط بین الملل

انقلاب اسلامی ایران و مناسبات حاکم بر روابط بین الملل

انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از رخدادهای بزرگ قرن بیستم، نقطه عطفی در تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دنیای معاصر محسوب می­گردد که در مناسبات حاکم بر روابط بین الملل چالش­های را به وجود آورده است. این انقلاب پس از پیروزی در تقابل با غرب و شرق قرار گرفت، که گفتمان آن بر پایه ظلم ستیزی، استکبارستیزی و عدالت خواهی مناسبات حاکم بر روابط بین الملل را نه تنها مناسب نیافت بلکه آن را به زیان جامعه بشری می­داند که انسان ها را از معنویت دور و تنها غرق در مادیات کرده است.

انقلاب اسلامی در ابعاد مختلف فرانظری، ساختاری، هنجاری و نهادی مناسبات حاکم بر روابط بین الملل را به چالش کشیده و تلاش می­کند از طریق تبیین سرشت ناعادلانه وضع موجود و نظام مستقر در آن را غیر طبیعی دانسته و از آن مشروعیت زدایی کند و با توجه به اصول انقلاب به پیادسازی الگوی عملی در سطح دنیا با توجه به ظرفیت کشورهای خواهان تغییر وضع موجود بپردازد. در این راستا، نوشتار حاضر ضمن نگاهی به مناسبات حاکم بر روابط بین الملل، در تلاش است نشان دهند که جمهوری اسلامی ایران ضمن به چالش کشیده این مناسبات چگونه با استفاده از ظرفیت ها و امکانات موجود در سازمان ها و نهادهای بین المللی ضمن فعالیت در این مناسبات به تغییر آنها اقدام می کند.

مناسبات حاکم بر روابط بین الملل

پس از پایان جنگ جهانی دوم، مناسبات حاکم بر روابط بین الملل تحت تاثیر روابط دو ابرقدرت اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده بود که دنیا را به دو قطب شرق و غرب تقسیم کرده بودند که به دوران جنگ سرد معروف شده است. که در اواخر دهه 1970 میلادی، به‌مرور از شدت جنگ سرد در جهان کاسته ‌شد. دهه 1960 میلادی دهه تعارضات سخت بین دو قطب نظام بین‌المللی یعنی ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروری بود اما از اوایل دهه 1970 به‌مرور جو تنش‌زدایی در روابط قطبین حاکم شد. در زیر سیستم بین‌المللی خاورمیانه این اتفاق بیشتر پس از جنگ 1973 و تلاش‌های هنری کیسینجر برای صلح بین مصر و اسرائیل خودنمایی کرد که سرانجام هم در کمپ‌دیوید و کمی پس از انقلاب اسلامی ایران، به‌موفقیت رسید.

در واقع، اتحاد شوروی در تمام جبهه‌ها رو به افول بود و بلوک غربی دیگر برای راضی نگه‌داشتن اتحادیه‌های کارگری در کشورهای غربی که تحت تاثیر شرق بودند، نیازی به پیاده‌سازی طرح‌های دولت – رفاهی نمی‌دید. بلوک شرق دیگر یارای چندانی برای تقابل نداشت و غرب در مقایسه با شرق، روز به روز قوی‌تر می‌شد. با این حال همچنان از نظام بین‌المللی به‌عنوان نظام دوقطبی یاد می‌شد.

تا اینکه در سال 1991 اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید و نظام دو قطبی جای خود را به نظام تک قطبی با رهبری ایالات متحده داد که با مطرح کردن نظم نوین جهانی درصدد مدیریت امور جهانی بر آمده با این حال انقلاب اسلامی چه در دورانی که مناسبات حاکم بر روابط بین الملل تحت تاثیر روابط دو ابر قدرت بودند و چه بعد از آن که نظام تک قطبی بر دنیا حاکم شده همواره بدلیل ویژگی های که داشته و دارد این مناسبات را با چالش هایی مواجه کرده است.

انقلاب اسلامی و مناسبات حاکم بر روابط بین الملل

مناسبات حاکم بر روابط بین الملل که ارزش­ها و هنجارهای قدرت­های بزرگ را منعکس می­کند و ادعای قدرت های بزرگ این است که این نظم خیر نسبی همگانی را تامین می­کند خاص کارگزار ابرقدرتی است که به دنبال استیلا و تثبیت سیطره و هژمونی خود است و در صدد است ارزش­های غربی را مشروعیت بخشیده و از سایر ارزش­ها و هنجارها مشروعیت زدایی کند. از جمله ویژگی منحصر به فرد این نظام مادی بودن آن است. در حالی که انقلاب اسلامی ایران به لحاظ داشتن ویژگی غیر مادی در قالب یک انقلاب فرهنگی، اصول و ارزش­های متفاوت از هنجارها و مرسومات رایج در مناسبات حاکم بر روابط بین الملل را به نمایش گذاشته است که وجود تضاد و تقابل میان ارزش­ها، معیارها و منافع نظم حاکم بر روابط بین الملل با آنچه در گفتمان انقلاب اسلامی تجلی و نمود یافته است موجب تعارض و به چالش طلبیده شدن این نظم توسط انقلاب اسلامی گردیده است.

 نظام جمهورى اسلامى، انقلاب بزرگ ما، امام عظیم‌الشّأن ما، توانست تفکّرات دنیاى اسلام را متوجّه خود بکند، دلهاى آنها را جذب کند، به انگیزه‌هاى آنها و به حرکات آنها جهت‌دهى بکند؛ این، دشمن را ترساند؛ استعمار را، استکبار را، صهیونیسم را، به‌طور مشخّصْ دستهاى سیاست در آمریکا را ترساند، و به همان سلاح قدیمى متوسّل شدند که سلاح «اختلاف‌افکنى» است. امروز و در طول این سالهاى متمادى، اختلافات بین شیعه و سنّى را هرچه بیشتر دامن میزنند براى اینکه ذهن دو طرف را از دشمن اصلى - که دشمن اسلام است، نه دشمن خصوص تشیّع یا دشمن خصوص تسنّن - منصرف بکنند، اینها را به همدیگر مشغول کنند؛ این سیاست استعمار است؛ متخصّص این سیاست هم دستهاى سیاسى و امنیّتى دولت انگلیس خبیث است که از دیرباز، در این زمینه فعّال بودند، تلاش کردند، بلدند چگونه بین فرقه‌هاى مسلمان اختلاف بیندازند، راه‌هاى آن را تجربه کردند، آگاهى دارند و بشدّت مشغولند.

این جریان «تکفیر» - این چیزى که امروز در عراق و در سوریّه و در برخى از کشورهاى دیگر منطقه بُروز کرده و در واقع با همه‌ى مسلمانها مواجه‌اند، نه فقط با شیعه -  ساخته‌ى دست خود استعمارگران است؛ اینها چیزى به نام القاعده، چیزى به نام داعش درست کردند براى مقابله‌ى با جمهورى اسلامى، براى مقابله‌ى با حرکت بیدارى اسلامى، منتها دامن خودشان را گرفته است؛ امروز دامن خود آنها را گرفته است. البتّه امروز هم با یک نظر دقیق تحلیلى وقتى انسان نگاه میکند، میبیند که تلاشى که امروز آمریکا و هم‌پیمانان آمریکا در آنچه «مواجهه‌ى با داعش» اسم گذاشته‌اند - که واقعیّتى ندارد - در اینجا دارند به‌خرج میدهند، بیش از آنچه تلاش براى نابودکردن نطفه‌ى این حرکت خبیث باشد، تلاش براى جهت‌دادنِ دشمنى‌هاى مسلمانان میان یکدیگر است. سعى میکنند مسلمانها را به جان هم بیندازند؛ عامل آن را امروز این گروه جاهل و متعصّب و متحجّر و وابسته قرار داده‌اند والّا هدف همان هدف است؛ سعى آنها این است که مسلمانان را از دشمن اصلى منصرف کنند. ما باید این را بدانیم - چه شیعه و چه سنّى؛ هرکسى که به اسلام پایبند است، هرکسى که حاکمیّت قرآن را قبول دارد باید بداند - که آمریکا، سیاستهاى آمریکا، سیاستهاى استکبارى، سیاستهاى صهیونیستى، دشمن اسلامند، دشمن آگاهى اسلامى‌اند، دشمن حاکمیّت اسلامند؛ تلاشى هم که امروز دارند میکنند، دنباله‌ى تلاش ۳۵ ساله‌ى آنها است؛ ۳۵ سال است دارند به انواع و اقسام تلاش میکنند [که‌] به اذن الهى، به حول‌وقوّه‌ى الهى، در همه‌ى تلاشهایى که علیه جمهورى اسلامى کردند، شکست خوردند؛ در این یکى هم به فضل پروردگار قطعاً شکست خواهند خورد.

 آنچه وظیفه‌ى مسلمانان است - چه مسلمان شیعه، چه مسلمان سنّى - این است که با تحریک احساسات یکدیگر، به دشمن کمک نکنند؛ شیعه باید بداند که اگر چنانچه اختلاف و دعوا و حسّاسیّت‌برانگیزىِ میان شیعه و سنّى تحریک بشود، دشمن مشترک، دشمن اصلى، سود خواهد برد، نباید اجازه بدهد؛ سنّى هم همین‌جور. طرفین باید مراقب باشند، احساسات یکدیگر را تحریک نکنند، به مقدّسات یکدیگر اهانت نکنند، دعواى بین طائفه‌هاى مسلمان و گروه‌هاى مسلمان و به‌طور خاص بین شیعه و سنّى را - که مورد علاقه‌ى دشمنان اسلام است - آتش افروزى نکنند؛ این را همه باید متوجّه باشند. اگر کسى در این زمینه اقدامى بکند که موجب تحریک احساسات طرف مقابل است و موجب ایجاد دشمنى است، یقین بداند به آمریکا دارد کمک میکند، به انگلیس خبیث دارد کمک میکند، به صهیونیسم دارد کمک میکند؛ به همان کسانى کمک میکند که داعش و القاعده و امثال اینها را به‌وجود مى‌آورند و جریان تکفیر را به راه مى‌اندازند براى ایجاد اختلاف بین شیعه و سنّى. امروز اتّحاد اسلامى، برادرى اسلامى، همبستگى اسلامى، یکى از لازم‌ترین و واجب‌ترین وظایف همه‌ى جوامع اسلامى است و بایستى همه به این وظیفه ملتزم باشیم.

نتیجه گیری

با پیروزی انقلاب اسلامی، انقلابیون ارزش ها و هنجارهایی که در در تعارض با نظام بین الملل و منافع قدرت های حامی حفظ وضع موجود مطرح کردند که چالش هایی را در عرصه بین المللی به همراه داشته است. عدم هماهنگی اصول حاکم بر روابط بین الملل با برخی از ارزش های انقلاب اسلامی ایران، بیش هر انقلاب این رخداد را برای نظم بین المللی چالش برانگیزه کرده است که مشروعیت و مقبولیت بسیاری از نهادها و سازمان های بین الملل را زیر سوال برد. از این رو، کشورهای استکباری و استعماری سعی در ایجاد چالش در مسیر انقلاب نمودند و با اختلاف افکنی مسلمانان را به جون هم انداختند ولی مسلمانان امروز لازم است یا هوشیاری با این توطئه ها برخورد کنند و اجازه اختلاف افکنی بر کشورهای دیگر ندهند.

فهرست منابع

- مقام معظم رهبری(1393)، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به‌ مناسبت عید سعید غدیر، قابل دسترسی در

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=27896

- تاجیک، نصرت الله(1392)، تاثیر انقلاب اسلامی بر معادلات روابط بین الملل، قابل دسترسی در:

http://www.khabaronline.ir/detail/296668

- سایت اندیشه سیاسی(1393)، تقابل انقلاب اسلامی با نظام بین المللی و ساختار نظام بین الملل، قابل دسترسی در:

http://www.siasi.porsemani.ir/content

- طاهری، سیدمهدی(1393)، انقلابی در نظام بین الملل، قابل دسترسی در:

http://www.hawzah.net/fa/magazine/magart/3814/6696/79425

مصفا، نسرین و جواد امین منصور(1392)، نقش جمهوری اسلامی ایران در نهادهای منطقه ای و بین المللی، فصلنامه سازمان های بین المللی، سال اول، شماره اول.

 

چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
1
2
3
4
5
averageامتیاز: 5
sigmaمجموع آرا: 3

ایشان مولف مقالات سایت چگانه هستند.

تعداد کل مقالات: 242
تعداد کل نظرات : 22
تعداد کل آرا: 302
تعداد کل بازدیدها: 6213


نظرات کاربران


(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)
(فیلد اجباری)